Untitled (600 × 315 px)

Wat is screening op dikkedarmkanker? 

Hoewel dikkedarmkanker, ook wel colorectale kanker, niet zo bekend is als andere soorten kanker, is het de tweede doodsoorzaak door kanker bij zowel mannen als vrouwen in Europa. Daarbij is het één van de meest gediagnosticeerde vormen van kanker. Gelukkig zijn er verschillende screening tests voor dikkedarmkanker beschikbaar, waardoor de ziekte in een vroeg stadium kan worden opgespoord of kan worden voorkomen voordat de ziekte zich kan voordoen. Sommige vormen van screening kunnen zelfs in het comfort van je eigen huis worden uitgevoerd! Dit artikel geeft een overzicht van wat dikkedarmkanker is, welke mensen risico lopen en hoe je erop kunt screenen.

Wat is dikkedarmkanker?

Dikkedarmkanker, ook wel colorectale kanker genoemd, is een vorm van kanker die begint in de dikke darm of colon en/of rectum. De colon is het grootste deel van de dikke darm en is verantwoordelijk voor het verwijderen van water en voedingsstoffen uit voedsel tijdens de passage door uw spijsverteringsstelsel. Het rectum is de laatste paar centimeter van de dikke darm, waar het verteerde voedsel doorheen gaat voordat het het lichaam verlaat in de vorm van ontlasting. 

Dikkedarmkanker ontstaat wanneer de cellen van de dikke darm of het rectum zich op ongecontroleerde wijze beginnen te delen. Deze groei begint vaak als een laesie in het weefsel dat de binnenkant van de dikke darm of het rectum bekleedt. Deze laesies kunnen de vorm aannemen van verheven poliepen of plat en/of ingedeukt zijn (National Cancer Institute, 2021). Zoals elk gezwel op het lichaam, zullen niet alle poliepen in de dikke darm of het rectum kanker worden. Bepaalde poliepen, die adenomen worden genoemd, hebben echter een grotere kans om kanker te worden.

Waarom screenen op colorectale kanker?

Als het door screening vroegtijdig wordt opgespoord, kunnen de adenomen worden verwijderd voordat ze zich tot kanker ontwikkelen. Bovendien kan screening helpen dikkedarmkanker in een vroeg stadium op te sporen, voordat de symptomen beginnen. Vroegtijdige opsporing van kanker verhoogt de kans op genezing, wat betekent dat screening kan worden gebruikt voor preventie en vroegtijdige opsporing van dikkedarmkanker. 

Welke tests detecteren dikkedarmkanker?

Er zijn verschillende screening tests die abnormale poliepen of dikkedarmkanker kunnen opsporen voordat de symptomen beginnen (Centers for Disease Control and Prevention, 2022). Sommige screening tests kunnen vanuit huis worden uitgevoerd, terwijl andere in een kliniek, ziekenhuis of dokterspraktijk moeten worden gedaan. Lees verder voor meer informatie over de verschillende soorten screening op dikkedarmkanker.

1) Ontlasting Tests

Er zijn momenteel drie ontlastingstests beschikbaar voor de opsporing van colorectale kanker. Deze tests zoeken vooral naar verborgen (occult) bloed in de ontlasting. Occult bloed in de ontlasting kan wijzen op dikkedarmkanker of poliepen, hoewel niet alle vormen van kanker of poliepen bloeden. De fecaal occult bloed test (gFOBT) op basis van guaiac gebruikt de chemische stof guaiac om bloed in de ontlasting op te sporen. De Fecale Immunochemische test (FIT) gebruikt antilichamen om bloed in de ontlasting op te sporen (Provincial Health Services Authority, 2022). De FIT-DNA-test is een FIT-test voor bloed in de ontlasting, gecombineerd met een test die DNA-markers voor dikkedarmkanker opspoort. 

Het uitvoeren van een ontlastingstest is eenvoudig en de monsterafname kan vanuit huis worden gedaan. Bij het afnemen van het monster wordt een stokje of borsteltje gebruikt om een kleine hoeveelheid ontlasting te verkrijgen. Gebruikers sturen de testkit terug naar de arts of een laboratorium, waar de ontlasting wordt gecontroleerd op de aanwezigheid van bloed.

De ontlastingstest kan via de huisarts worden gedaan, maar het is nu ook mogelijk om de test volledig vanuit huis te doen. De Darmkanker Screening Test van Homed-IQ is een FIT-ontlastingstest die alles bevat wat je nodig hebt om thuis een ontlastingstest uit te voeren. Het monster wordt vervolgens rechtstreeks naar een gecertificeerd laboratorium gestuurd voor analyse. Met deze testmethode hoef je niet naar de dokter en kun je testen wanneer je maar wilt. 

2) Sigmoïdoscopie 

Behalve ontlastingstests kunnen artsen ook rechtstreeks delen van de dikke darm of het rectum onderzoeken om tekenen van kanker of poliepen op te sporen. Met deze testmethode kan de dikke darm visueel worden gecontroleerd op afwijkingen die verder gaan dan occult bloed. Sigmoïdoscopie-onderzoeken worden uitgevoerd door een gespecialiseerde arts, meestal in zijn kantoor. Bij deze test brengt de arts een korte, dunne, flexibele buis in uw rectum. De arts controleert dan op poliepen of kanker in het rectum en het onderste derde deel van de dikke darm.

3) Colonoscopie

Een colonoscopie is vergelijkbaar met een sigmoïdoscopie, maar de arts gebruikt een langere slang om te controleren op poliepen of kanker in het rectum en de hele dikke darm. Tijdens het onderzoek kan de arts de meeste poliepen en sommige vormen van kanker opsporen en verwijderen. Omdat de hele dikke darm wordt onderzocht, wordt een colonoscopie beschouwd als de gevoeligste test voor het opsporen van poliepen of dikkedarmkanker. Deze screening method is echter ook invasiever, aangezien voor colonoscopieën vaak verdoving en het innemen van een krachtige darmvoorbereiding vloeistof vooraf nodig zijn. Daarom wordt een colonoscopie ook vaak als vervolgonderzoek gebruikt als bij een van de andere minder invasieve screening tests, zoals een ontlastingstest, iets ongewoons wordt gevonden. 

Hoe vaak moet u worden gescreend op dikkedarmkanker?

gFOBT- en FIT-tests worden doorgaans eenmaal per jaar uitgevoerd, terwijl FIT-DNA-tests elke drie jaar kunnen worden uitgevoerd (Philips, MedlinePlus, 2021).  Sigmoïdoscopieën worden aanbevolen elke vijf jaar, of elke tien jaar, in combinatie met een FIT-test elk jaar. Colonoscopieën moeten elke tien jaar worden herhaald bij mensen die geen verhoogd risico op colorectale kanker hebben.

Wie moet er gescreend worden op dikkedarmkanker?

In Nederland is de leeftijdsdoelgroep voor screening op dikkedarmkanker mensen tussen de 55 en 75 jaar (RIVM, 2022). In Duitsland begint de screening meestal op 50-jarige leeftijd, en het Amerikaanse CDC beveelt aan om op 45-jarige leeftijd te beginnen met screening voor volwassenen met een gemiddeld risico (Centers for Disease Control and Prevention, 2022). Mensen met een verhoogd risico op dikkedarmkanker kunnen eerder beginnen met screening. Dit kunnen personen zijn met een familiegeschiedenis van dikkedarmkanker of die bepaalde soorten poliepen hebben.

Betekent een positieve FIT-test kanker?

Een positief FIT- of gFOBT-testresultaat betekent dat er bloed in je ontlasting zat op het moment van de test. Een poliep, een voorstadium van kanker of kanker in de dikke darm of het rectum kan bloed in de ontlasting veroorzaken. Maar ook veel andere aandoeningen kunnen bloed in de ontlasting veroorzaken. Daarom betekent een positief FIT- of gFOBT-testresultaat dat er meer onderzoek nodig is om de oorzaak van de bloeding vast te stellen en of verdere behandeling nodig is.

Aanvullend onderzoek voor positieve ontlastingstests of sigmoïdoscopie-tests omvat meestal een colonoscopie naar goedkeuring van je arts. Als je een positief resultaat krijgt met een test voor ontlasting thuis, neem dan je resultaten mee naar je huisarts om te worden doorverwezen naar passende vervolgzorg.