Wat zijn de functies van vitamines?
Vitaminen en mineralen

Wat zijn de functies van vitamines?

Geschreven door

Lauren Dobischok
2 mei, 2023

Medisch gecontroleerd artikel Alle HOMED-IQ blogs worden beoordeeld door medische specialisten

Vitaminen zijn organische verbindingen die het lichaam slechts in kleine hoeveelheden nodig heeft, maar zeer belangrijke functies in het lichaam vervullen. Het woord vitaminen is afgeleid van het Latijnse woord “vita”, dat leven betekent en hun belang voor onze gezondheid benadrukt. Er zijn 13 essentiële vitamines die je lichaam nodig heeft om te functioneren. Omdat de meeste vitamines niet van nature in ons lichaam voorkomen, moeten ze worden opgenomen via het voedsel dat we eten. Alleen vitamine D, ook bekend als de zonnevitamine, kan door de mens zelf worden gesynthetiseerd met behulp van de UVB-stralen van de zon.

Een tekort aan essentiële vitamines in het lichaam staat bekend als een tekort en kan gezondheidsproblemen en vervelende symptomen veroorzaken. Een vitaminetekort wordt meestal veroorzaakt door een dieet waarin bepaalde voedingsstoffen ontbreken of door problemen met de opname van vitamines uit de voeding. Lees verder om meer te leren over de verschillende soorten vitamines, hun rol in het lichaam en voedingsmiddelen die je kunnen helpen je dagelijkse hoeveelheid binnen te krijgen.

Wat zijn de belangrijke vitamines?

De 13 essentiële vitamines zijn te verdelen in vetoplosbare en wateroplosbare vitamines. De vetoplosbare vitamines worden samen met vet in de voeding opgenomen en kunnen in beperkte mate worden opgeslagen in vetweefsel of in de lever (NCI). Vetoplosbare vitamines kunnen voor langere tijd in het lichaam worden opgeslagen, waardoor het lichaam er indien nodig bij kan.

Vetoplosbare vitamines zijn onder andere:

  • Vitamine A
  • Vitamine D
  • Vitamine E
  • Vitamine K

In water oplosbare vitamines worden door de darmwand opgenomen en komen dus direct in het bloed terecht. Met uitzondering van vitamine B12 worden wateroplosbare vitamines niet in het lichaam opgeslagen, wat betekent dat ze dagelijks via de voeding moeten worden opgenomen (NCI).

In water oplosbare vitamines zijn onder andere:

  • Vitamine B1
  • Vitamine B2
  • Vitamine B3
  • Vitamine B5
  • Vitamine B6
  • Vitamine B7
  • Vitamine B12
  • Vitamine B9
  • Vitamine C

Wat is de functie van vitamines?

Vitaminen zijn essentieel voor de instandhouding van veel lichaamsprocessen, zoals wondgenezing, zenuwfunctie en het in stand houden van het immuunsysteem (Calderón-Ospina & Nava-Mesa, 2020; CDC, 2022). De volgende tabellen vatten elke essentiële vitamine samen met hun functies in het lichaam en in welke voedingsmiddelen ze het meest voorkomen.

Vetoplosbare vitaminen

VitamineFunctieGebruikte bronnen
Vitamine A • Versterkt het immuunsysteem van het lichaam
• Ondersteunt het gezichtsvermogen, vooral bij weinig licht
• Versterkt de ontwikkeling en instandhouding
van weefselstructuren in het lichaam (zoals slijmvliezen)
Runderlever
Zoete aardappel
Spinazie
Wortelen
Melkproducten
Vitamine D • Helpt bij het behoud van sterke botten en tanden
• Ondersteunt de spierfunctie en het immuunsysteem
• Is belangrijk voor de opname van calcium uit voedsel
Zonlicht
Vette vis
Champignons
Melkproducten
Versterkte sojaproducten
Vitamine E • Is een antioxidant en beschermt gevoelige celbestanddelen
• Ondersteunt het immuunsysteem
Tarwekiemolie
Zonnebloempitten/olie
Amandelen
Pinda’s
Spinazie
Broccoli
Vitamine K • Helpt bij de bloedstolling
• Helpt bij de genezing van wonden
Koolrabi
Spinazie
Groene kool
Broccoli
Sojabonen

Bron: Amboss, 2022; NIH,2020

In water oplosbare vitaminen

VitamineFunctieGebruikte bronnen
Vitamine C • Ondersteunt de aanmaak van collageen en het behoud van een gezonde huid, botten en bloedvaten
• Helpt bij de ijzeropname in de darm
• Ondersteunt de wondgenezing
Rode paprika
Citrusvruchten (sinaasappel, kiwi, citroen, grapefruit)
Broccoli
Tomaten
Thiamine (B1) • Bevordert de omzetting van koolhydraten in energie
• Ondersteunt de overdracht van zenuwsignalen
• Belangrijk voor de groei, ontwikkeling en functie van cellen
Ontbijtgranen (Vitamine D aan toegevoegd)
Eieren
Varkensvlees
Peulvruchten
Schelpdieren
Riboflavine (B2)
• Helpt het lichaam bij het verkrijgen van energie uit voedsel
• Versterkt de huid
Ontbijtgranen (Vitamine D aan toegevoegd)
Yoghurt
Melk, kaas
Rundvlees
Amandelen
Niacine (B3) • Helpt het lichaam bij het verkrijgen van energie uit voedsel
• Ondersteunt het zenuwstelsel
• Versterkt de huid
Runderlever
Kip
Zalm
Bruine rijst
Pinda’s
Aardappelen
Pantotheenzuur (B5) • Helpt het lichaam energie uit voedsel te halen en op te slaan
• Ondersteunt de vorming van hemoglobine
Vlees (met name van organen; lever, nieren)
Havermout
Shiitake paddenstoelen
Noten en zaden
Kip
Vitamine B6 • Ondersteunt de stofwisseling
• Bevordert de ontwikkeling van de hersenen
• Verbetert de immuunfunctie
Kikkererwten
Runderlever
Tonijn
Kip
Aardappelen
Bananen
Biotine (B8) • Ondersteunt de groei van huid en haar
• Bevordert de werking van het zenuwstelsel
• Helpt het lichaam bij het verkrijgen van energie uit voedsel
Vlees (met name van organen)
Eieren
Vis
Noten
Zoete aardappelen
Spinazie
Foliumzuur (B11)
• Ondersteunt de vorming van rode bloedcellen
• Nodig voor de hersenfunctie en de productie van DNA/RNA
• Essentieel tijdens de zwangerschap om neurale buisdefecten te voorkomen
Donker bladgroenten zoals spinazie, asperges en broccoli
Bonen
Pinda’s
Volle granen
Vitamine B12 • Productie van rode bloedcellen en DNA
• Ondersteunt de functie van het zenuwstelsel
Vlees
Vis
Mosselen
Melk, yoghurt, kaas
Ontbijtgranen (Vitamine D aan toegevoegd)

(Amboss, 2022; NIH,2020)

Hoeveel van elke vitamine heb je per dag nodig?

De dagelijkse hoeveelheid vitaminen die iemand nodig heeft, hangt af van zijn of haar leeftijd, mate van lichamelijke activiteit en andere omgevings- of leefstijlfactoren. In de meeste gevallen kan iemands essentiële vitaminebehoefte worden verkregen door een evenwichtige en gevarieerde voeding. Er zijn ook bepaalde factoren die de vitaminebehoefte verhogen, zoals tijdens zwangerschap en borstvoeding (NHS, 2020). De vitaminebehoefte kan ook toenemen door nicotine- en/of alcoholgebruik, evenals bij het gebruik van bepaalde medicijnen (UC San Diego, 2023; MSD, 2023).

Laat je testen op een vitaminetekort

Met een evenwichtige voeding krijgen de meeste mensen voldoende hoeveelheden van alle essentiële vitamines binnen. Vitaminedeficiënties kunnen echter ontstaan door bepaalde diëten, medische aandoeningen of ondervoeding. Problemen met de absorptie van vitaminen in de darm of chronische ziekten kunnen ook een oorzaak zijn van een vitaminetekort. Een onbehandeld vitaminetekort veroorzaakt aanvankelijk misschien geen symptomen, maar kan na verloop van tijd allerlei gezondheidsproblemen veroorzaken. De symptomen van een vitaminetekort zijn vaak heel aspecifiek (zoals vermoeidheid of concentratieproblemen), waardoor het moeilijk op te sporen kan zijn. Bloedtesten kunnen specifieke vitaminegehaltes meten en duidelijk inzicht geven of er al dan niet sprake is van een tekort.

Als je aspecifieke symptomen hebt die kunnen wijzen op een vitaminetekort of als je bezorgd bent dat je door je voeding een tekort zou kunnen hebben, zou je je vitaminegehaltes moeten laten testen. Dit kan bij je huisarts of met behulp van een thuistest. De Vitaminetekorttest van Homed-IQ controleert op drie van de meest voorkomende vitaminetekorten; vitamine D, vitamine B12 en foliumzuur. Deze bloedtest kun je thuis afnemen voordat deze voor analyse naar een gecertificeerd laboratorium wordt gestuurd.

Zijn vitaminesupplementen nodig?

Als je een evenwichtig voedingspatroon hebt, is het meestal niet nodig om vitaminesupplementen te nemen, want je krijgt voldoende essentiële vitamines binnen via de voeding. Vitaminesupplementen kunnen nodig zijn als je meer vitaminen nodig hebt, als je niet genoeg vitaminen via je voeding binnenkrijgt, of als een medische aandoening een tekort veroorzaakt. Als bij jou een vitaminetekort is vastgesteld, moet je je arts raadplegen voordat je vitaminesupplementen neemt, omdat een overmatige inname van vitaminen je gezondheid ook negatief kan beïnvloeden (NHS, 2022).

Samengevat, vitamines zijn essentieel voor onze gezondheid en helpen veel belangrijke functies in ons lichaam te regelen. Het consumeren van een evenwichtig en gevarieerd dieet kan meestal voldoen aan de essentiële vitaminebehoeften, maar bepaalde personen kunnen een verhoogde behoefte hebben waarvoor vitaminesuppletie nodig is. Omdat een vitaminetekort niet-specifieke symptomen kan hebben, geeft het testen van vitaminegehaltes duidelijkheid of er al dan niet sprake is van een tekort.

Bronnen

AMBOSS. (2022). Vitamine – Wissen. https://www.amboss.com/de/wissen/Vitamine

Calderón-Ospina, C. A., & Nava-Mesa, M. O. (2020). B Vitamins in the nervous system: Current knowledge of the biochemical modes of action and synergies of thiamine, pyridoxine, and cobalamin. CNS Neuroscience & Therapeutics, 26(1), 5–13. https://doi.org/10.1111/cns.13207

Centers for Disease Control and Prevention. (2022, May 9). Critical Vitamins and Minerals. https://www.cdc.gov/nutrition/micronutrient-malnutrition/about-micronutrients/why-it-matters.html

MSD Manuals. (2023). Some Drugs That Cause Vitamin Deficiency. MSD Manual Consumer Version. https://www.msdmanuals.com/home/multimedia/table/some-drugs-that-cause-vitamin-deficiency

National Cancer Institute. (n.d.-a). NCI Dictionary of Cancer Terms. https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/fat-soluble-vitamin

National Cancer Institute. (n.d.-b). NCI Dictionary of Cancer Terms. https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/water-soluble-vitamin

National Institutes of Health. (2020). Dietary Supplement Fact Sheets. Dietary Supplement Fact Sheets. https://ods.od.nih.gov/factsheets/list-all/#V

NHS. (2020, February 14). Vitamins, supplements and nutrition in pregnancy. nhs.uk. https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/vitamins-supplements-and-nutrition/

NHS. (2020, August 3). Vitamins and minerals. nhs.uk. https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/

UC San Diego. (2023). How Alcohol Affects You. https://studenthealth.ucsd.edu/resources/health-topics/alcohol-drugs/nutrition-endurance.html#:~:text=Alcohol%20use%20inhibits%20absorption%20of,%2C%20folic%20acid%2C%20and%20zinc.

Over de auteur

Lauren Dobischok

Lauren is een gezondheidswetenschapper en wetenschapscommunicator en woont momenteel in Nederland. Oorspronkelijk komt ze uit Canada, maar heeft een onderzoeksmaster in Gezondheidswetenschappen afgerond aan het Nederlands Instituut voor Gezondheidswetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam (NIHES) met een specialisatie in epidemiologie. Voor haar Master heeft ze een Bachelor in Gezondheidswetenschappen aan de Simon Fraser University afgerond. Met een achtergrond in de volksgezondheid is het haar doel om nauwkeurige wetenschappelijke inhoud te creëren die gemakkelijk te begrijpen is en mensen in staat stelt geïnformeerde beslissingen te nemen. Binnen Homed-IQ werkt Lauren als Product Developer en Content Lead, waarbij ze nauw samenwerkt met artsen en wetenschappers op het gebied van medische hulpmiddelen voor Homed-IQ’s nieuwe producten en schriftelijke communicatie.